Pégoche un toque

O ambasador de Nova Zelanda vainos dignar coa súa presenza este mércores, e é por isto que estou que non podo pensar maís. Non é que non estou encantado coa oportunidade de reunir co meu amigo, un amigo deses sobre quen fala Emerson en su ensayo transcendental sobre a amizade, senon que todas as cousas que teño que aturrar na planificación da súa chegada. Moito que faer, moito que faer. E aínda por riba, non sería tan mal se no fose polo estado de indecisión na cal existimos hoxe en día. Refírome ao nivel nacional e quizaís, dentro de pouco, mundial.

Un exemplo presentase perfectamente nos meus intentos de convencer a Mohammed Ali, famoso e bolboreto boxeador, impudente con xeito, intrépido sempre nas liortas, tanto dentro coma fora do cuadrilátero. “Float like a butterfly, sting like a bee,” sobre o seu baile (e a súa destreza verbal).

A ver, pensei, se il querría honrarnos este Boxing Day (celebrado en Canada, Inglaterra Australia, e Irlanda), xusto o día que estará Stanswick e o seu cortexo aquí nesta cidade preto do mar! Pero é que é increíble a dificultade de poñer todos de acordo coas planificacións: o sitio, a hora, a bebida, a comida (respetando sobre todo o moi ben coñecido, e serio de verdade, alerxia que ten este embajador de canas tan distigüidas—pénsase en un Caesar reincarnado con pasaporte Nova Zelandés dentro dunha vejez sereno e reflexivo). O problema é que ninguén quere dicir por certo calquera cosa sobre a planificación. Horas e espazos esvaen con apabullante facilidade. Simplemente, ninguén dirán as cousas en concreto con condundencia en canto á planificación porque temos todos unha nova tecnoloxía que nos esclava: o móvil. Escoito unha letanía de “Pois non sei aínda, pero chámote mais tarde.” A veces chaman, pero moitas veces nin iso, é logo, (claro, no último momento) recibes tantas chamadas que non consigues pensar, todas buscando información que non existe aínda, y que depende precisamente do que dicen eles neste momento. Un hiperparalizada realidade. Y en plus, eu só quero falar con Mohammed Ali, pero iso é imposible. Hai que falar con avogados e xefes do mundo publicitario. E esa información, esa concretación que busco? ¿Por que non pode existir? Porque ninguen quere (e así ninguén pode) estabelecer control e orden dende o principio da situación, nin o Ministerio do Interior nin a Comisaria de Festas, para achegarme a un futuro predecible e controlable.

As paralelas que ten iso que ver coa a stratexia dunha dictadura son evidente, aínda que aquí no crime lab, non fixemos nada sobre eso até agora.

¡Non podo pensar con tanta indecision! Non sei como aturran algúns. ¡E polo outro lado, iso de ser sempre disponible—isto e tamén un cambio moi abrupto! Coido que levamos só 10 anos coa tecnoloxia móvil. É maís presente e activo cá sexualidade casi (discutiblemente), a violencia (discutiblemente), a golosidade (solápanse ambas)—todos esos vellos pecados. Aínda estamos esperando alguna ética sobre esa fenomena, mentres todas as autoridades e institucións calan. Creo que é imposible que xurda unha ética—cairíase dentro dos buracos dos códigos relixiosos de antaño, escondéndose, comódamente extramoral, inclasificable na súa anonimidade.

Imaxináde un Mahler, vertixinosamente lonxe da tónica, enfrentado co reto de rematar o súa décima Sínfonia. Il ve unha posibilidade harmónica nova con un contratempo estrépito, e parécelle que ven directamente do éter imortal, e está xusto no momento de poñerllo no papel, soa o seu móvil.

O dos amantes, bebindo do chalice de amor, todo perfecto do momento presente y irrepetible. Se ven espidos por primeira vez, e soa o seu móvil cunha versión no ringer cutre do Backstreet Boys.

O home, a muller só, sóa, a soledade xa descoñecido, fuxindo ante a comunicación.

Non aturo máis pirateo

É increíble, pero eu son famoso xa. Levo anos na escuridade, traballando fielmente, disfrutando da miña anonimidade, e onte descubrín que hai un rapaz nun país lonxano e franco que esta a piques de estrear un proxecto musical que leva o meu nome! Paréceme estrana esta coincidencia--case me da un arrebato de paranoia--porque a maioria da xente nin ten idea das orixes do meu nome ancestral. Entón, cando puxen "reviratempos" no google, non tiña idea do que me esperaba.

Para os que non saiban, o reviratempos era, na antiguiedade, un tipo de reparador de paraugas en certas partes de galicia. Paragüero dirían os casteláns, e é este o nome que pervivía ata hoxe. Veño eu dunhas xeracións de orgullosos reviratempos, os sempiternalmente mollados, do norte da peninsula. Iles tiñan afinidades estreitas cos antergos afiadores, que falaban barallete, e nós como os esquimos tiñamos inumerables nomes para describir/catagorizar os tipos diversos de choiva: orballo, urbaiño, gotiñas, brétema, chuzos de punta, chuvisca, chorriño, zapatos de Pépe, poalla e moitos máis que perecerían có morte do meu abó, un dos derradeiros reviratempos que percorría as rúas de Cea, preto de Ourense, pero que ningén, nin a miña aboa Gretchen sabía donde naceu.

Este ven do libro Bagoas da festa: Unha tipoloxía dá choiva galega, un estudio erudito sobre esta ciencia esquecida, de Antón Pampín Xelmírez.

"Un ten que comezar unha analise da choiva galega con unha analise das nubes que chegan do tumultuoso atlántico onde entren polas Rías Baixas, filtradas por unha mestura de terrabunda morriña e maxia de meiga [. . .] (Xelmirez 1918: 167)."

Aínda que sexa dubidable o método do estudio e os seus puntos de partida, Xelmirez ofrece quizabes a derradeira (e insolita) análise deses diversos tipos de choiva--esa "ciencia" exacta e especializada do pobo galego, anos luz adiantados neste campo de investigación.

En fin. Atopo que esta coincidencia pareceme moi improbable e moi curioso. Quedo estupefacto. Pode ser que con tanta escritura hoxe en día, tanta confabulación e opinión, tanta ficción a partir de influencias entrelazadas, aparecera esta persoa que atopara, por pura casualidade o meu nome nun dicionario da posguerra española.

http://www.youtube.com/watch?v=lnU8kFvRkBw

Adéus, Dr. Faxistophons

Co 2007 chégame a triste noticia do inesperado traspaso do Dr. Faxistophons (Denia, 1916-2007), unha das mentes máis lúcidas do movimento da Crítica da Memoria Abxecta. Para os non iniciados, debo aclarar que a Crítica da Memoria Abxecta é unha das correntes máis prolíficas de teoría da cultura contemporánea, tal como hoxe a entendemos. Aínda que, coma no resto da vella Europa, no noso país non se comezou cultivar até hai moi poucos anos, o Dr. Faxistophons sempre abriu camiño ás investigacións abxectas da memoria e crítica da cultura contemporánea, actuando de faro para científicos e humanistas coma Camus, Bourdieu, Eco, Sontag ou Sapristi.
Mais Oleguer Faxistophons nunca tivo as cousas fáciles. Tamén el houbo de sufrir censuras, exilios e atentados perante anos. As inmovilistas mentes que non hai tanto tempo dominaban o mundo académico sempre puxéronlle as cousas imposibles, en especial no referente á proliferación das súas magnas obras.
Non é este o momento dos afalagos nin das lembranzas improvisadas (aínda que así sexa costume). Prefiro remitir os lectores pouco familiarizados co tema ao portal oficial da Crítica da Memoria Abxecta na rede, onde atoparán sobrada información e bibliografía sobre o tristemente desaparecido doutor Faxistophons. Tamén é imprescindible a longa entrevista que Cunqueiro lle fixo para El Correo Gallego e que se pode atopar en Vieiros. Pero de todos xeitos, o mellor recoñecemento que se pode facer ao doutor Faxistophons é ler as súas obras, en especial O home periodizado, A semantización dos círculos de poder, Rabia e Choiva, e sobretodo a súa autobiografía crítica, Alguén tiña que dicilo?, títulos todos eles publicados en galego por IdeasBaldas.
Antes de guardar un sentido silencio pola desparición do humanista, quero reproducir aquí un significativo párrafo en que Oleguer Faxistophons dános a súa visión sobre a morte e a trasmigración das ideas. Actualmente tal vez semelle un pouco críptico, a causa da censura que o autor tivo que esquivar durante anos, pero vale a pena a súa interpretación. Sirva este texto para sentirnos hoxe un pouco menos orfos (déixoo no catalán orixinal coma sentida homenaxe a este valenciano universal):

Mai no va ser motiu d’alabança, ans de condemnes, que la remitració inespretuada de les més laxes fustes minses resultàs al capdavall debades. Per això calgué aplicació de la temença. Per això necessità l’ésser humà una claudicació a la seua mida. Per això, vótou a déu, la carcoma, el despit: la vergonya.
(...)
I passà el temps. I la mort feia de cadena. Mai no ens volgueren en moviment, sinó quiets. No ens deixaren moure’ns, esfilagarsar-nos, penjar. I per aquest motiu, rebentàrem tan a pleret, esbombàrem la truja dels mots i en férem botifarres i llonganisses. Els cuixots, sobrassades i camaiots d’aquella matança encara els gaudim. Ells, encara ens els reclamen.
(...)
Tanmateix, la mort feia de cadena. Només ella ens substituïa. Només gràcies a ella el moviment cíclic de la vida estava resolt i garantit. La imparable lluita per la remobilització de la natura tenia la victòria assegurada, i ja no era qüestió de plorar els morts: els morts ens alimentaven. Els morts érem nosaltres. I el que se’n desprenia, inviolable.

Sobre la raó com a punxa (Sobre o raciocinio exacerbado, IdeasBaldas, Melide, 1999)

Pensado unha vez, é xa memoria

Estiven dentro do meu laboratorio durante estes días, sobre todo ocupado puntillosamente na lectura de Vineland de Thomas Pynchon, unha obra rica pola súa creatividade lingüística, bastante revolucionario se un o pensa ben. Nós, quen conocemos a nostalxia dos tempos pasados, coñecemos tamén o humor alí esperándonos tamén, o que converte a nobre señardade tantas veces mezquiña por as clichés e os costumes cara ao algo puramente orixinal? Permítademe colegas distingüidas, o citar o Pynchon sobre un amor fugaz. .

"Rex had once owned this Porsche 911, as red as a cherry in a cocktail, his favorite toy creature, his best disguise, his personal confidant, and more, in fact all that a car could be for a man, and it´s fair to say Rex had made a tidy emotional as well as cash investment--indeed, he would not have flinched from the world "relationship." He called it Bruno. He knew the location of every all-night car wash in the four counties, he'd fallen asleep on his back beneath its ventral coolness, with a plastic tool case for a pillow, and slept right through the night, and he had even, more than once, in scented petroleum dimness, had his throbbing manhood down inside one flared chrome carburetor barrel as the engine idled and with sensitive care he adjusted the pulsing vacuum to meet his own quickening rhythm, as man and machine together rose to peaks of hitherto unimaginable ecstasy."

Creo que non podemos estresar suficientemente ben a importancia das palabras, as súas posibilidades de crear realidades antes non espresadas. Que a xente pensa! E que pensarán! O deseo inato, o mellor dito a vontade de construir as palabras cara as historias tan visuaís implica que unha mensaxe recibida, críptica, sen ser entendido quizaís é xa unha victoria para o díscolo do imaxinario. Porque o lector xa concibía a mensaxe visualmente! "E estará sempre na memoría."

Unhas liñas dun grupo de rock n' roll expresa claramente todo iso.

"Staring at the stencilled sidewalk messages
I try to make out the meaning
But I´m not sure I´ve really made up my mind
Though I saw a monkey knife fight in my dreaming last night"

Entón creadores e creadores o mundo entero. . .Comezamos!

Os estranxeiros e o galego (con permiso xeneroso do autor Mingus Fancy, todos). O famoso monólogo que lle gañou 100 kilos de carne para o seu creador.

(Entro no escenario có paraguas pendurado, intentando evitar que os meus ollos semellan os dun mocho).

Moi boas tardes a todas e todos. Antes de vir aquí hoxe, decidín buscar no diccionario exactamente o que é un monólogo porque quería estar seguro que non era moi diferente do que pensaba. Decidín coller y fusionar unha definición entre 1. unha escena teatral dunha sóa personaxe e 2. un discurso dunha persoa consigo mesma.
Cando se engade os dos, vexo que un discurso con un mesmo non é moito mais cunha divagación fenomenal. Espero que poida seguir o fío ata o final, porque tiña algo que vós quería dicir. Pero se un monólogo é unha operación que un fai só, entón vós que sodes—un espello? E eu en troques sería un tolo cun paraugas, comezando a dar voltas sobre o “otro”, cando en realidade só quero contar unas historias sobre a miña experiencia coa lengua galega.

(O paraguas sai por detrás e enriba do ombreiro e abre. Neste mesmo instante trago da botella de güisqui. O paraguas sube e estou collido por sorpresa. Limpo os fuciños e enrosco o tapón da botella. Sigo.)

E do pais ei!—non pasa nada.

Eu entendo que non queren, ou non saben, entreter un giri mentres este fala con pouco xeito a súa lingua, tantas veces falada só nun acento moi moi autóctono ó redor da lareira, na eira, debaixo dunha castiñeira, vociña do pobo. Non ten moito que ver coa loita verbal dese estraño cuns ollos suplicantes, que emprega desesperadamente todas as variacións dos verbos “facer” e “ir” (acompañadas de “pois...” pensativos e un contundente “é verdade” de cando en vez, e en ocasións, “carallo”) para explicarlles calquera cousa.

Ben coñezo a cara que poñen algúns cando lles falo. Enderéitanse de súpeto, engurran a fronte, mudan a expresión para outra que interpreto como mestura de terror e fastío como se lles estivese a falar en ruso.

Isto pasaba moito nun bar que chamaremos o bar Münich para protexe-la intimidade das persoas involucradas. Moito antes, claro, de que me puxese a escribir monólogos e tal. . soltando unhas “Boas noites” ó espazo en xeral, achégome á barra do bar. Timidamente.

-Ola, que hai?

Nada. Ten esa impaciencia coas tonterías que eu admiro moito nalgunhas persoas, pero tamén esa impasividade que te pode paralizar un pouco. Esta impasividad que te leva a confesar casi?
-Claro, stou traballando e todo vai sobre rodas e tal.
Nada.
-Bueno, o meu xefe e un pouco raro. Aproveitase de min bastaste. Non paga moito—pasamos todos fame alí.
Nada. Segue sen amosar a mínima complicidade na conversa.
-Quero buscar otro curro pero son preguiceiro. Non sei, son un mar de dúbidas. Creo que teño problemas emocionais.
E saen todas as dilemas existenciais diante deste impasible descoñecido. Buf! Fora!

(Intensos aplausos. Claro. Abrese o paraugas e eu intento acender un Derby cun chisqueiro, o güisqu xa rematado. O silencio de un público agardando pola continuación. . .)

Ala, onde estabamos? No bar Munich, claro. Acércome ó bar:

-Unha cunca de viño, ti.
-O que?
-Unha cuna,
-Ei! Claro que non entenden agora! Puxenme nervioso.
As mans, salvavidas para todo viaxeiro, saltan ao encontro da súa ollada debuxando a forma dunha cunca mentres lle pido:

-Unha cunca de viño tinto.

Agora xa estou calculando, ademais, cal é a mellor maneira de estabelecer se a cociña está aberta e podería pedir un bocata. [/Será misión imposible?]

Resúltame gracioso. Un día que a miña moza e mais eu andabamos na procura dun piso de alugueiro para ela ir vivir, un dos donos quedou mirando para min e preguntoume:

-E logo, ti de onde es? Portugués?

Supoño que despois de ve-los outros apartamentos –máis ben mazmorras- cheos dunha humidade que acaba por amolecer a calquera, pintados con pintura pésima mercada barata ó sobriño de tal, algúns incluso co lavabo de pedra, supoño que despois de ver todo iso eu estaba bastante locuaz nunha bufarda en que a cálida luz do mediodía entraba a través de grandes fiestras e sopraba unha airexa que arrastra o doce olor e os sons dunha vida tranquila. Unha persoa que está a loar o teu piso falando cun acento raro, nin carne, nin peixe, de onde había ser? De Portugal! Porque, carallo, quen vai querer falar galego?

A min encántame pensar nesas reaccións da xente, nos seus prexuízos, porque é por aí por onde pode vi-la mudanza das súas actitudes.

Cando estou con xente que coñezo, ás veces gústame soltar calquera palabra que veño de aprender facendo unha lectura, ó mellor do meu libro Galego I, que se me fai un libro moi riquiño pola calidade lírica que con que a lingua está nel empregada. Daquela adoita ocorre-lo seguinte:

SITUACIÓN A

-Que é iso? -pregúntanme
-O reviratempos? Pois era o compoñedor de paraugas, que percorría as rúas vocexando o seu oficio.
–tento responderlles eu.
-Xa, pero iso non se di, e... –retrucan.

SITUACIÓN B

-De que ano é o libro?
-1980 –respóndolles.
-Claro, pero é que a normativa mudou desde aquela, meu!

As menos das veces, dáse tamén unha SITUACIÓN C, en que a xente me di:

-Significa iso? Pois non cho sabía eu, pero, claro... ten sentido. Ti dilo, ten xeito.

Eu quedo pensando que o galego ten tantas variacións como na miña terra, cada pobo facendo variacións de todo tipo, muletiñas propias, sotaques particulares (a inmigración, coa necesidade que conleva ésta de ter que aprender a lingua do país de chegada, sobre todo, historicamente, pode contribuir moito ó medramento dunha riqueza lingüística). A xente sen duda non entende a palabra en cuestión sen os xestos que emprego.­­­ Eu traballei nunha escola reformatoria en San Francisco (esas escolas onde van os nenos con problemas disciplinais), có propósito de enseñar unha lingua que non era a súa.“
(finxir conversa)
Eu non entendía a veces o que dicían, pero estaba falando en un inglés riquísimo, moi expresivo. E cada vez mais entender o inglés significa entender unha variación enorme de léxico e sotaques. Se ti vas á India por exemplo, vas escoltar unha mestura de non sei que.
(Rickshaw driver: Sir, over here sir. Please you be you like drive in my Rickshaw sir. Where you go sir, very cheap sir, I drive you to Dehradun sir 80 rupees. E no mesmo momento ven 5 choferes mais, atraídos pola posibilidade de negociar un prezo exorbitante (que nembargantes é moi pouco) con ese inocente. No sir, you coming with me. I give better price.
Aquí en Galicia, escoitar un extranxeiro que fala galago ten que ser un pouco raro, e para a xente mayor, quizais casi traumático.

Describeume un amigo meu que nunhas das facultades en Barcelonas houbo unha pintada que dixo: Por lo ben do Catalán, Erasmus go home. Era una mensaxe brusca pero ten o seu contenido de verdade. A veces, dixome il, que despois de anos de loita para que os profesores falase en Catalán en clase, os alumnos veía como a presenza de dos o tres estudantes extranxeiros causaban o cambio ó castelán. Un cambio que duraría o ano enteiro, claro.
A idea de formar unha organización de galegofalantes non nativos é unha idea que creo que ten moitos aspectos bos, e psicoloxicamente é unha maneira creativa de sair dos paradigmas de sempre. É como na química. Se ti fas sempre os mesmos experimentos, utilizandos sempre as mesmas ingredientes. En canto engadas outras couas, o resultado tamén cambia. É tamén cuestion de se preferimos que anda por aquí mogollón de xente falando castelán cun acento raro, o falando o galego cun acento raro. Non sei, non quero comezar dicindo tonterías (maís que xa dixen seguro), pero nota que ten certos poderes. Os mayores sentense afirmados, e saielles a vena didactica. “iso dise así, fillo”. Os pequenos tenden se responder cunha mestura de incredulidade e confianza. Paréceme que noto algo que me rexistra como un sentimento de non sei. . .algo bo. O quizaís o que ven de fora é visto como desexable Pero tampoco quero comezar a desbarrar con estas opinións. Pero si é certo o otro é un pouco como un espello? Pois, neste caso eu estou especialmente fermoso hoxe.

So nice to meat you.

O outro día eu estaba pensando no cine, mentras ía camiñando pola Rúa das Orfas, nesta mesma rúa onde vivía durante unha época cando estudiaba na Universidade de Santiago de Compostela. Acabamos de ver unha película pésima no avión privado do meu amigo Dusseldorhn, que nos levou dende Moravia onde nós presidamos nunha conferencia onde falamos da architectura rusa, entre outros temas diversas. Había moito tempo que non andaba por estas rúas compostelanas, e tiña unha morriña doce que me facía reflexionar cando sopraba un refacho que levaba os olores de unha “tanda” de napolitanas de chocolate frescas do forno. As rúas molladas, xusto despoís da choiva le daba toques de elegancia á luz da tarde, como si non puidese ver—todo tan borroso era—como si tivese lagrimas desesperadas nos ollos. A cidade illuminada nun carnaval de raias y reflexos.
Eu andaba pensando no cine, fixándome nas luces. Que linguaxe pensé! Somos todos capaces de entender una película que se corta, que cambia de perspectiva, de argumento, de repente, y que de cando en vez cambia totalmente no tempo. Iso de FLASHBACK. Que linguaxe aprendido, tan cultural, tan moderno. Como díxome Dusseldorhn, "hemos aprendido a ver conexiones entre cosos muy inconexes y diversas. Imagínate el impacto que nos ha causado el aprendizaje de este idioma en nuestra vida cotidiana. Una vida definida por la increíble cantidad de imágenes que nos asalta, cada vez más. Y nosotros, los pobres, buscando una trama." Acordeime de cando vivía eu en Nicaragua y cuando la familia Nuralla mercou unha television, y claro, o primeiro día os nenos non sabía a diferencia entre os anuncios y The A-Team, o que poña a television por casualidade (e cómica desgracia) neses primeiros minutos televidados desa tarde chuvioso hai tanto tempo.
Entrei nun café porque a choiva comezo a caerse, chuziños de punta parpadeaba no meu paraguas santiagués. It went pitter-patter. Buscando protección destes elementos perjudiciaís do meu enxoito agradabel tan raro nestas terras de choiva. . .foi unha excusa perfecta para pasar uns minutos tranquilos na oscuridade dun café. Collín unha edición de The New York Times, e un artículo en particular saltome á vista.

Canadian Wins 220 Pounds of Meat in Literary Competition.

Simplemente, foi un título impresionante! Seguín coa miña lectura.

Sangiago of Composther—The international community was awestruck recently with the momentous landslide victory of Mingus Fancy in the Second Annual Monólogos Monolingues in the town of what locals call Santiago de Compostela. This Canadian of rural origin, whose hobbies include hunting, off-roading, and knife collecting, commented: “It will be awesome eating all that meat. I hear the Chorizo from Galicia is absolutely splendid!”
The competition consistend in short monologues presented in the Galician language of up to 10 minutes in length on any sort of subject. Over 50 contestants vied for the prize, carne being used this year instead of cash prizes and book subscriptions, whose meager appeal attracted only two contestants the previous year. The prize consists of 100 kilograms of fine meats, all of which Mingus plans to eat “with ravenous ass-kicking delight”. What will the champion do with this tremendous windfall? “I plan on sticking around here in Galicia. I figure I can live on chorizo, jamon serrano, y beicon for the next 12 months and then compete again next year.
A copy of the winning monologue will be accessible on line, in the coming weeks.

O mundo é raro pensé.

O que há nos mapas

Que ilha desconhecida, perguntou o rei disfarçando o riso, como se tivesse na sua frente um louco varrido, dos que têm a mania das navegações, a quem não seria bom contrariar logo de entrada, A ilha desconhecida, repetiu o homem, Disparate, já não há ilhas desconhecidas, Quem foi que te disse, rei, que já não há ilhas desconhecidas, Estão todas nos mapas, Nos mapas só estão as ilhas conhecidas, E que ilha desconhecida é essa de que queres ir à procura, Se eu to pudesse dizer, então não seria desconhecida.
(José Saramago, O Conto da Ilha Desconhecida)